Koalicja Wsparcia

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Home Artykuły i publikacje Formalne kształcenie ustawiczne w symbiozie z doradztwem zawodowym odpowiedzią na wyzwania przyszłości

Formalne kształcenie ustawiczne w symbiozie z doradztwem zawodowym odpowiedzią na wyzwania przyszłości

Kształcenie ustawiczne w świadomości przeciętnego Polaka jest pojęciem niezbyt czytelnym z uwagi na różnorodność istoty jego rozumienia. Jego znaczące upowszechnianie w polskiej rzeczywistości przybrało na znaczeniu z chwilą naszej integracji z Unią Europejską i koniecznością wprowadzania i respektowania przepisów unijnych. W oparciu o Ustawę o systemie oświaty (art. 3 pkt 17)  kształcenie ustawiczne należy rozumieć jako "kształcenie w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych przez osoby, które spełniły obowiązek szkolny". Zgodnie z tą definicją kształcenie ustawiczne w Polsce nie jest jednoznaczne z pojęciem kształcenia ustawicznego w Unii Europejskiej, traktowanym tam jako kształcenie przez całe życie (ang. lifelong learning). Unijne rozumienie „uczenia się przez całe życie” obejmuje edukację od fazy przedszkolnej do późnej emerytalnej, włączając w to zarówno:

uczenie się formalne (w szkołach i innych placówkach systemu edukacji)
pozaformalne (w instytucjach poza system edukacji)
nieformalne (naturalne).
Do najważniejszych aktów prawnych regulujących  kształcenie ustawiczne w Polsce należą:

- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU 2004 nr 256 poz. 2572 z późniejszymi zmianami)
- Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r.o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (DzU nr 99 poz. 1001 z późniejszymi zmianami)
- Kodeks pracy
- Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010
- Strategia Rozwoju Edukacji na lata 2007–2013
- Narodowy Plan Rozwoju na lata 2007–2013

oraz najważniejsze w tym zakresie  dokumenty Unii Europejskiej:

- Deklaracja Kopenhaska z 2002 r.  przyjęta przez ministrów ds. kształcenia zawodowego i szkoleń państw UE oraz Komisję Europejską w Kopenhadze,

- Zintegrowane wytyczne na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia 2005–2008,
- Strategiczne wytyczne Wspólnoty dotyczące polityki spójności na lata 2007–2013.

Z uwagi na rozległość zagadnień związanych z kształceniem ustawicznym warto bliżej poznać możliwości tego rodzaju kształcenia organizowanego i prowadzonego w naszym kraju w ramach systemu oświaty. Przyjrzymy się jednemu z 3 w/w rodzajów kształcenia ustawicznego - „uczeniu się formalnemu” prowadzonemu w systemie szkolnym. Oznacza to edukację dorosłych (realizowaną w zależności od możliwości i potrzeb w systemie zaocznym, wieczorowym, eksternistycznym), organizowaną i prowadzoną w:

szkołach dla dorosłych
placówkach kształcenia ustawicznego, placówkach kształcenia praktycznego, doskonalenia zawodowego, ośrodkach dokształcania.
Kształcenie ustawiczne kryje w sobie ogromny potencjał i z powodzeniem może stanowić jedną z odpowiedzi na wyzwanie przyszłości z którą przychodzi nam się zmierzyć. Dlaczego jest ono tak ważne?

Kształcenie ustawiczne to „kształcenie przez całe życie” to "proces ciągłego doskonalenia zasobu wykształcenia i kwalifikacji oraz ciągłej adaptacji intelektualnej, psychicznej i profesjonalnej do przyspieszonego rytmu zmienności, który jest znamieniem współczesnej cywilizacji" (Symela, 1997). Przez specjalistów z zakresu ekonomii i gospodarki uznawane jest za jeden z najważniejszych elementów strategii rozwoju współczesnych gospodarek  z wielu względów.

Z punktu widzenia przeciętnego Polaka ważne jest zrozumienie występujących w otaczającym nas świecie zależności, na które istotny wpływ ma edukacja ustawiczna prowadzona w systemie szkolnym. Najważniejsze to między innymi:

Systematycznie podnoszone kwalifikacje przekładają się na wzrost innowacyjności pracy, ta zaś wpływa na produktywność i zwiększenie ilości miejsc pracy. To powoduje wzrost konkurencyjności gospodarki i wpływa na wzrost elastyczności w przystosowaniu się do zmieniających się okoliczności (np. na skutek dekoniunktury w danym obszarze rodzimego lub globalnego rynku). Powyższe skutkuje przyspieszonym wzrostem gospodarczym kraju i poprawą statusu ekonomicznego przeciętnego obywatela.
Rozwój nowoczesnych technologii wymusza ciągłe podnoszenie kwalifikacji pracowników. Z jednej strony bowiem występuje wysoki poziom zapotrzebowania na wysoko wykwalifikowaną kadrę z drugiej zaś dezaktualizacja kwalifikacji i brak możliwości znalezienia pracy przez dużą rzeszę pracowników. To najprostsza droga do szybkiego wzrostu bezrobocia i spadku rozwoju gospodarczego, także obniżenia poziomu życia obywateli, każdego z nas.
Otwartość na edukację i udział w procesie kształcenia w wieku dojrzałym jest szczególnie ważny w sytuacji postępującego starzenia się społeczeństwa. Oznacza to , że udział ludzi młodych, otwartych na nowoczesne technologie i posiadających stosowne kwalifikacje a stanowiących zasoby pracy, znacząco się zmniejsza. Tym wyzwaniom przyszłości muszą stawiać czoła osoby starsze. Stąd konieczność wyrabiania otwartości na wyzwania oraz motywowania do  wysokiej  mobilności  zawodowej i wydłużania okresu aktywności zawodowej.
Konkludując – edukacja ustawiczna może być sposobem na bezrobocie, biedę i wykluczenie społeczne a tym samym wyzwania przyszłości. Dzięki wysokim i sukcesywnie aktualizowanym kwalifikacjom mamy szansę na wyższą pozycję na rynku zatrudnienia, wyższe dochody z pracy, wzrost standardu życia, także większy udział w życiu społecznym i politycznym kraju.
Korzyści wynikające  z kształcenia ustawicznego są tym większe im bardziej decyzje edukacyjne jednostki są przemyślane, dostosowane do możliwości intelektualnych, osobowościowych, do zainteresowań, umiejętności i wreszcie predyspozycji zawodowych jednostki. Temu służy wsparcie z zakresu doradztwa zawodowego, coraz częściej świadczone nieodpłatnie przez wykwalifikowanych doradców zawodowych, zatrudnianych coraz powszechniej w centrach kształcenia ustawicznego, które także staje się jedną z odpowiedzi na wyzwania przyszłości w obszarze edukacji dorosłych.

Doświadczenia ostatnich lat pokazują wyraźnie znaczne zainteresowanie osób dorosłych wiedzą z obszaru doradztwa  zawodowego, która pomaga bardziej zrozumieć siebie i pełniej wykorzystać posiadany potencjał, czasami zupełnie dotychczas niewykorzystany z powodu nietrafnie wybranej szkoły a tym samym źle dopasowanego do osobistych możliwości zawodu. Nie wspomnę o osobistych rozczarowaniach i braku satysfakcji z wykonywanego przez lata zawodu. Biorąc pod uwagę wyzwania przyszłości, grzechem zaniechania byłoby bagatelizować aspekt właściwego doboru kwalifikacji i przyszłego zawodu do posiadanych możliwości każdego z nas. Jest to szczególnie istotne w przypadku kształcenia w systemie szkolnym, kiedy nauka trwa zdecydowanie dłużej niż w innej - krótkiej formie np. kursie. Poradnictwo zawodowe i możliwości jakie daje kształcenie ustawiczne pozwala naprawić błędy związane z nietrafnym wyborem zawodu w młodości, którego dokonano  pod presją dorosłych lub np. z braku innych możliwości. Nabycie, zmiana lub podniesienie posiadanych kwalifikacji to najczęstsze motywy podejmowania trudu edukacyjnego wśród osób dorosłych. Podjęciu decyzji o rozpoczęciu nauki w danym typie szkoły często towarzyszy poczucie niepewności i braku wiary we własne siły, zadawanie sobie pytania – „Czy sobie poradzę ? Praktyka wynikająca z pracy z osobami dorosłymi pokazuje, że u zdecydowanej większości tak myślących, oprócz niepewności występuje  wysoki poziom determinacji w dążeniu do realizacji podjętego wyzwania, ogromna ambicja i wola zmagania się z przeciwnościami losu. Taka kompilacja cech może prowadzić tylko do sukcesu w postaci ukończenia wybranego typu szkoły. Nowe wyzwania, oprócz uzyskanych wymiernych korzyści w postaci dyplomu ukończenia danej szkoły znacząco zmieniają człowieka pod względem osobowości.  Kształtują  nasz charakter, otwierają nowe możliwości spojrzenia na siebie w nieznanych nam dotychczas okolicznościach i w zetknięciu z nowymi wyzwaniami w otoczeniu innych ludzi. Satysfakcja z odniesionego sukcesu oraz powstałe w szkole przyjaźnie często sprzyjają podejmowaniu kolejnych wyzwań np. podejmowaniu studiów zawodowych, magisterskich, podyplomowych, itp. Jak wpływa to na poczucie wartości i sprawczości człowieka, który odkrywa, że coś od niego zależy i że posiada możliwości, których dotychczas nie doceniał sam lub jego najbliżsi? -  Wszyscy, którzy dotychczas nie mieli szansy doświadczyć takiego uczucia powinni skorzystać z udziału w kształceniu ustawicznym – zwłaszcza kiedy nauka jest realizowana nieodpłatnie.
Z osobistych doświadczeń doradczych autorki oraz prowadzonych w tym obszarze profesjonalnych badań (opisanych przez A. Kargulową) wynika , że przed doradcami zawodowymi życie  stawia coraz wyższe wymagania związane z wspieraniem  radzącego się także w obszarach nie związanych z dalszą karierą zawodową. Doradca stosunkowo często,  z powodu zachodzących procesów i zależności  opisanych powyżej, ma kontakt z klientami pragnącymi dokonać zmian w swoim życiu a jednocześnie pełnymi obaw, napięć emocjonalnych, często przeżywającymi frustracje, z trudnością radzącymi sobie w sferze psychologicznej, życiu rodzinnym i osobistym. Rolą doradcy – zgodnie z jedną z koncepcji doradztwa - jest pomoc klientowi w zrozumieniu przez niego  jego  problemów oraz wspólne znalezienie możliwości ich rozwiązania lub złagodzenia. Często są to sprawy wynikające z nowo podjętej roli słuchacza czy studenta i godzenia ich z innymi rolami życiowymi: pracownika, współmałżonka, rodzica. Coraz częściej doradca odwołując się do swoich doświadczeń zawodowych oraz czerpiąc z wiedzy psychologicznej i pedagogicznej w ramach poradnictwa indywidualnego udziela konstruktywnego wsparcia informacyjnego lub psychologicznego – stosownie do posiadanych możliwości. Buduje opartą na zaufaniu relację doradczą a dopiero w kolejnym etapie diagnozuje, opisuje i omawia z klientem możliwości jego wyborów związanych z karierą zawodową. W oparciu o otwartą (liberalną) postawę doradcy i prowadzony z klientem dialog często powstaje plan doskonalenia jego dotychczasowych  kwalifikacji lub ich zupełna zmiana.

Dzięki posiadanym przez większość doradców zawodowych cechom takim jak empatia, ciepło, życzliwość, szacunek, poszanowanie dla drugiego człowieka oraz umiejętnościom komunikacyjnym nawet najbardziej nieufny, sfrustrowany i mający niską samoocenę klient znajdzie wsparcie. Jednocześnie biorąc zaś pod uwagę możliwości, jakie daje formalne kształcenie ustawiczne warto korzystać z tych zasobów i niezależnie od metrykalnego wieku odpowiadać na wyzwania przyszłości. Tym bardziej warto budować swoje poczucie wartości i zwiększać samoświadomość, aby czynić życie swoje i najbliższych coraz bardziej satysfakcjonującym. Każdy ma do tego niezbywalne prawo. Zatem odwagi i … do dzieła !

R. Miedziałowska

 

Opracowano na podstawie:
- własnych doświadczeń zawodowych autorki
- Kargulowa A."O teorii i praktyce poradnictwa"  Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2004
- A. Matysiak "Kształcenie ustawiczne w Polsce: korzyści i bariery rozwoju"", Niebieskie Księgi, 2003, nr 8, 
Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk 2003.
- M. Jeżewska, Poradnictwo dla dorosłych – style działań współczesnych doradców, www.doradca-zawodowy.pl

 

Ankieta

Naszą witrynę przegląda teraz 8 gości